Wstęp
Podczas sprawdzania strony pod kątem dostępności cyfrowej, kierujemy się wytycznym znanymi jako WCAG (Web Content Accessibility Guidelines).
Historia wytycznych dostępności cyfrowej stron sięga 1994 roku, kiedy Tim Berners-Lee powołał do życia organizację W3C, mającą na celu ustalanie standardów rozwoju sieci. W ramach jej działań powstała inicjatywa WAI (Web Accessibility Initiative), której misją było zapewnienie dostępności cyfrowej stron dla wszystkich użytkowników, niezależnie od ich możliwości fizycznych, sensorycznych czy poznawczych. To właśnie dzięki tej inicjatywie w 1999 roku opracowano pierwszą wersję WCAG 1.0, która stała się fundamentem dla kolejnych wersji i wytycznych dla dostępności cyfrowej stron.
Z tego artykułu dowiesz się:
- jakie zmiany przynosiły po kolei nowe standardy WCAG
- jakie są główne zasady dostępności
- jakie kryteria sukcesu może spełniać twój projekt żeby był dostępny
Co mieści się w zakresie WCAG 1.0?
Pierwsza wersja WCAG obejmowała 14 wytycznych dotyczących dostępności stron internetowych, zawierających łącznie 65 punktów kontrolnych. Miały one na celu zapewnienie dostępności treści internetowych dla jak najszerszego grona użytkowników, w tym osób z różnymi niepełnosprawnościami. Koncentrowały się na podstawowych zasadach, takich jak używanie tekstów alternatywnych dla obrazów czy umożliwienie nawigacji bez konieczności używania myszki.
Aby łatwiej było priorytetyzować wytyczne wprowadzono skalę, zależną od wpływu na dostępność:
- Priorytet 1: Niezastosowanie powoduje, że pewne grupy nie mają dostępu.
- Priorytet 2: Niezastosowanie utrudnia dostęp dla pewnych grup.
- Priorytet 3: Niezastosowanie obniża komfort użytkowania dla niektórych grup.
14 wytycznych:
- Zapewnij alternatywy dla treści nietekstowych.
- Zapewnij równoważne wersje dla multimediów .
- Stosuj znaczniki i arkusze stylów prawidłowo.
- Wskazuj jasne relacje między elementami.
- Zapewnij dostęp do dynamicznych treści.
- Zapewnij dostępność tabel.
- Zapewnij dostępność ram.
- Używaj elementów programistycznych zamiast tekstowych obrazów.
- Twórz strony z przewidywalnym układem i zachowaniem.
- Ułatw nawigację.
- Zapewnij kompatybilność z technologiami asystującymi.
- Zapewnij dostępność interfejsu użytkownika.
- Zadbaj o przejrzystość treści.
- Zapewnij transferowalność treści.
WCAG 1.0 stanowiło podstawę dla kolejnych wersji wytycznych (2.0 , 2.1, 2.2 ), które bardziej szczegółowo uwzględniły rozwój technologii i różnorodność użytkowników.
Jakie zmiany przyniosło WCAG 2.0?
Standardy dostępności cyfrowej ciągle ewoluują, co jest zrozumiałe ze względu na zmieniającą się ciągle technologię. Pierwsza zmiana dla WCAG przyszła w 2008 roku kiedy opublikowana została wersja WCAG 2.0.W ramach tych zmian zostały wprowadzone cztery główne zasady dostępności i przypisane szczegółowe zestawy wytycznych (guidelines) oraz kryteria sukcesu (success criteria). Opublikowane zasady dotyczą nie tylko strony internetowych ale także plików PDF, dokumentów, e-booków czy arkuszy kalkulacyjnych, słowem większości zasobów cyfrowych.
Cztery główne zasady dostępności:
- Postrzegalność
Zasada ta mówi o tym, że osoba odwiedzająca witrynę musi być w stanie rozpoznać, że dana treść istnieje. Na przykład poprzez możliwość zobaczenia, usłyszenia lub dotknięcia.
Zestaw wytycznych:
- Treści nietekstowych powinny mieć tekstowe alternatywy.
- Multimedia napisy i inne alternatywy.
- Treści można prezentować na różne sposoby, w tym za pomocą technologii wspomagających, bez utraty znaczenia.
- Powinno się zadbać o kontrast pomiędzy tekstem a tłem.
- Funkcjonalność
Oznacza nic innego jak to, że osoba odwiedzająca witrynę musi być w stanie poruszać się po tej witrynie oraz korzystać z jej funkcji.
Zestaw wytycznych:
- Wszystkie funkcje muszą być dostępne za pomocą klawiatury.
- Użytkownicy powinni mieć wystarczająco dużo czasu na przeczytanie i wykorzystanie treści.
- Powinno unikać się treści wywołujących drgawki lub reakcje fizyczne.
- Pomóż użytkownikom nawigować i znajdować treści.
- Zrozumiałość
Odwiedzający powinni nie tylko być w stanie rozpoznać, że treść istnieje oraz móc z nią wchodzić w interakcję, ale muszą także być w stanie ją zrozumieć.
Zestaw wytycznych:
- Tekst powinien być czytelny i zrozumiały.
- Treści powinny wyglądać i działać w przewidywalny sposób.
- Formularze powinny oferować sugestie lub oznaczenia błędów.
- Solidność
Dostęp do treści musi być możliwy przy użyciu wszystkiego, od przeglądarki internetowej obsługującej wyłącznie tekst, po najnowszą przeglądarkę Firefox. I wszystko pomiędzy, łącznie z czytnikami ekranu i wszystkimi dostępnymi obecnie markami i wersjami przeglądarek.
Zestaw wytycznych:
- Strony muszą być poprawnie odczytywane przez oprogramowanie takie jak czytniki ekranu.
- Kod powinien być zgodny ze standardami, aby zapewnić jego niezawodność w różnych środowiskach.
WCAG 2.0 kryteria sukcesu
A – pod poziomem A znajdują się najbardziej podstawowe funkcje, które zapewniają minimalny poziom dostępności.W zasadzie powinny je spełniać wszystkie strony internetowe, w przeciwnym razie jedna lub więcej grup nie będzie miała dostępu do treści internetowych.
AA – rozwiązuje największe i najczęstsze bariery, z jakimi spotykają się osoby z niepełnosprawnością w sieci. Powinna być spełniona, w przeciwnym razie niektóre grupy będą miały trudności z dostępem do treści internetowych
AAA – to najbardziej złożony poziom dostępności i jego osiągnięcie jest bardzo trudne chociaż nie jest niemożliwe. Może być spełniona: aby ułatwić niektórym grupom dostęp do treści internetowych.
Czym jest standard dostępności WCAG 3.0?
Świat dostępności cyfrowej stoi u progu znaczących zmian. Standard dostępności WCAG 3.0, znane również jako „Silver”, wprowadza fundamentalne zmiany w sposobie, w jaki projektujemy i oceniamy dostępność stron internetowych i aplikacji. Obecnie mamy wgląd do wersji roboczej WCAG 3.0, która została opublikowana 12 grudnia 2024 r. Nie jest to jednak wersja skończona i wciąż trwają pracę nad jej finalną wersją, o czym można się przekonać wchodząc na oficjalną stronę WCAG 3.0. Przy każdej sekcji widniej aktualny status zaawansowania prac. WCAG nie jest więc jeszcze obowiązującym standardem ale wiemy już czego możemy się spodziewać w przyszłości. Przyjrzymy się więc najważniejszym aspektom nowego standardu i jego wpływowi na branżę internetową.
WCAG 3.0 to najnowsza wersja Web Content Accessibility Guidelines, opracowana przez W3C (World Wide Web Consortium). W przeciwieństwie do swoich poprzedników – WCAG 2,1 i 2.2 – nowa wersja wprowadza kompleksowe zmiany w podejściu do dostępności cyfrowej.
Kluczowe zmiany w standardzie dostępności WCAG 3.0
Nowy system oceny
Jedną z najbardziej znaczących zmian jest wprowadzenie nowego systemu oceny dostępności. Zamiast tradycyjnych poziomów zgodności (A, AA, AAA), WCAG 3.0 wprowadza skalę punktową od 0 do 4, gdzie:
- Brąz: wynik 1-2
- Srebro: wynik 3
- Złoto: wynik 4
Ten system ma zapewnić bardziej precyzyjną i elastyczną ocenę dostępności. Zmiana w systemie punktacji sprawi również, że poziomy będą łatwiejsze do zrozumienia. System bazujący na A, AA i AAA jest często niejednoznaczny i może pozostawiać programistów i projektantów bez jasnego planu działania umożliwiającego stopniowe przechodzenie z jednego poziomu na drugi. Nowe poziomy Brązowy, Srebrny i Złoty zapewnią jaśniejsze ramy oceny i poprawy dostępności
Uwzględnienie użytkowników z różnymi niepełnosprawnościami
WCAG 3.0 rozszerza kryteria dostępności dla:
- Osób z zaburzeniami poznawczymi i neurologicznymi – większy nacisk na uproszczony język, jasne instrukcje i logiczne przepływy użytkownika.
- Osób z ograniczeniami motorycznymi – poprawa dostępności dla użytkowników korzystających z alternatywnych urządzeń wejściowych, np. sterowania głosowego.
- Osób starszych – większe dostosowanie interfejsów do potrzeb osób z osłabionym wzrokiem, słuchem i zdolnościami poznawczymi.
Uwzględnienie nowej grupy użytkowników jest z całą pewnością potwierdzeniem tezy:
Dostępność jest niezbędna dla niektórych ale przydatna dla wszystkich.
Rozszerzone wytyczne
Standard dostępności WCAG 3.0 wprowadza nowe kategorie wytycznych, które lepiej odpowiadają współczesnym technologiom i potrzebom użytkowników:
- Wytyczne dla treści dynamicznych i interaktywnych
- Zasady dostępności dla rzeczywistości wirtualnej i rozszerzonej
- Szczegółowe wytyczne dla treści mobilnych
- Specyfikacje dla treści multimedialnych
Metodologia testowania
Standard wprowadza nowe podejście do testowania dostępności:
- Większy nacisk na testy z udziałem użytkowników
- Bardziej szczegółowe kryteria oceny
- Elastyczniejsze metody testowania
Źródła
- W3C – Oficjalna strona konsorcjum https://www.w3.org/
- Standardy dostępności https://www.w3.org/WAI/standards-guidelines/
- Polski Akt o Dostępności https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/o-funduszach/fundusze-europejskie-bez-barier/dostepnosc/polski-akt-o-dostepnosci/
- Ustawy z 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze.
Podsumowanie
Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem strony internetowe podmiotów publicznych powinny być dostępne poziomie AA zgodnie z wytycznymi WCAG 2.1. Od 28 czerwca dostępność jest też obowiązkowa dla niektórych podmiotów prywatnych. Dostępność jest jednak o procesie a nie o perfekcjonizmie. Jeśli chcesz żeby twój projekt był dostępny zacznij od poziomu A. Zrób wszystko żeby ten poziom był spełniony. To już początek drogi. Jeśli już wiesz, że twój projekt spełnia wszystkie kryteria na poziomie A zajmij się poziomem AA. Bardzo ciężko będzie ci spełnić kryterium AAA w istniejącej już stronie czy aplikacji. Budując więc kolejną stronę lub aplikację pomyśl o dostępności od początku wtedy osiągnięcie poziomu AAA będzie możliwe.
